ANA SAYFA


KALITIM

 
 
 
Canlı bireylere ait olan özelliklerin, yavru bireylere aktarılmasını inceleyen bilim dalına kalıtım denir.

Kalıtsal karakterler, DNA molekülünde bulunan genler ile yavru bireylere aktarılır.
 
 
*Kalıtsal kavramlar:
 
 
**Gen: bir kalıtsal karakterin ortaya çıkmasından sorumlu olan kromozom ya da DNA parçasıdır.
 
Örnek: Saç rengi geni, göz rengi geni, kan grubu geni...
 
 
 
**Baskın gen (dominant): bir bireyde bulunduğunda, etkisini her zaman gösteren gendir. 
 
→Baskın genler büyük harf ile gösterilir.
 
Örnek: Uzun boy geni (A), siyah saç geni (B)
 
 
 
**Çekinik gen (resesif): yanında baskın gen bulunmadığı zaman etkisini gösterebilen gendir.
 
→Çekinik genler küçük harf ile gösterilir.
 
Örnek: Kısa boy geni (a), sarı saç geni (b)...
 


 
**Allel genler: biri anneden diğeri babadan gelen ve aynı karakter üzerinde etkili olan genlerdir.
 
Örnek: Uzun boy geni (A) ve kısa boy geni (a) allel genlerdir. 
 
 
Allel genler, homolog kromozomlar üzerinde bulunur.
 
 
 
**Kromozom: üzerinde genler bulunan DNA ve proteinden oluşmuş bir yapıdır.
 
Örnek: İnsanda 46 kromozom bulunur.
 
 
 
**Homolog kromozomlar: biri anneden diğeri babadan gelen, aynı şekil ve büyüklükte olup; karşılıklı bölgelerinde
                                                 aynı karakter üzerinde etkili olan genler (allel genler) bulunan kromozomlardır.
 
 
 
Örnek: İnsanda 23 homolog kromozom çifti bulunur.
 
 
 
**Eksik baskın genler (ekivalentlik): bir arada bulunduklarında ''her iki karakterin karışımı'' bir özelliği ortaya
                                                                   çıkaran genlerdir.
 
→Eksik baskın genlerin her ikisi de büyük harfle gösterilir.
 
Örnek: Aslan ağzı bitkisinde kırmızı (K) ve beyaz (B) çiçek rengi genleri, kendi aralarında eksik baskınlık gösterir.
 
 
Heterozigot (KB) genotipli bireyler, pempe renkli çiçekler açar.
 


 
**Eş baskın genler (ko-dominant): bir arada bulunduklarında ''her iki özelliği'' de ortaya çıkaran genlerdir.
 
→Eş baskın genlerin her ikisi de büyük harfle gösterilir.
 
Örnek: İnsanlardaki A ve B kan grubu genleri, kendi aralarında eş baskınlık gösterir.
 
Heterozigot (AB) genotipli bireyler, AB kan gruplu olur.
 
 
 
**Homozigot (arı döl, saf döl): bir bireyde bulunan allel genlerin, her ikisinin baskın (AA) ya da çekinik (aa) olmasıdır.

 
 
**Heterozigot (melez döl, hibrit):  bir bireyde bulunan allel genlerin, birinin baskın diğerinin çekinik olması (Aa) ya da
                                                              eş baskın (AB) veya eksik baskın (KB) olmasıdır.
 
 
 **Fenotipbir canlının sahip olduğu dış görünüştür.
 
 
Baskın ve çekinik fenotipli bireyler  tek bir harfle; eş baskın ve eksik baskın fenotipli bireyler ise iki harfle gösterilir.
 
Örnek: Uzun boylu (D), mavi gözlü (e) ve AB kan gruplu (AB) bir bireyin fenotipi: DeAB şeklinde gösterilir.

 
 
**Genotip:  bir canlının sahip olduğu genlerin toplamıdır.
 
2n kromozomlu bir bireyin genotipi iki harfle gösterilir.
 
Örnek: Heterozigot uzun boylu (Dd), mavi gözlü (ee) ve AB kan gruplu (AB) bir bireyin genotipi: DdeeAB şeklinde
              gösterilir.

 

→Kalıtımın babası olarak kabul edilen Mendel, bezelye bitkisi üzerinde çalışarak; kalıtım biliminin temelini atmıştır.
 
 
 
*Mendel yasaları:
 
→Mendel' in; ayrılma, bağımsız dağılım, birleşme ve benzerlik yasası olmak üzere 5 temel yasası vardır.
 

 
 
 
**Ayrılma yasası:
 
→Bir bireyde üreme hücreleri (gametler) oluşurken; allel genler ayrılarak, farklı hücrelere gider.
 
 
 
 
**Bağımsız dağılım yasası:
 
→Allel genlerin ayrılması birbirinden bağımsız bir şekilde gerçekleşir.
 
 
 
Not:
 
→Mendel' in bu yasası, sadece farklı kromozomlar üzerinde bulunan genler için geçerlidir.
 
Aynı kromozom üzerinde bulunan genlerde (bağlı genler), üreme hücreleri oluşurken krossing-over
    gerçekleşmezse bu yasa geçersiz olur.
 
 
 
 
**Birleşme yasası:
 
→Döllenme olayı ile allel genler tekrar bir araya gelir.
 


 
 
 
**Gizli kalma yasası:
 
→Anne ve babanın fenotipinde görülmeyen bir karakter, yavru bireylerde ortaya çıkabilir.
 
→Çünkü anne ve babada gizli kalan çekinik genler bulunabilir.
 
 
Örnek: Heterozigot sarı renkli iki bezelye çaprazlandığında, yeşil renkli bir bezelyenin olma ihtimali %25' tir.
 
                                                                                                     [Sarı tohum: baskın (A), Yeşil tohum: çekinik (a)]
 
 
 
 
**Benzerlik yasası (izotipi):
 
Farklı fenotiplere sahip iki saf döl çaprazlandığında; oluşan tüm yavru bireylerinin fenotip ve genotipleri
    aynı olur.
 
 
Örnek: Homozigot sarı renkli bir bezelye ile homozigot yeşil renkli bir bezelye çaprazlandığında; oluşan tüm
              bezelyeler heterozigot sarı renkli our.
Not:
 
Mendel’in çalışma yapmadığı konular:
 
 
 

 Mendel’ in bezelye bitkisi seçmesinin nedenleri:

→Yetiştirilmesinin kolay olması
 
→Maliyetin düşük olması
 
→Bir yılda, birden fazla sayıda döl verebilmesi
 
→Bir organ ya da yapı ile ilgili, birden fazla karakter taşıması
 
Örnek: Bezelye tohumları; hem sarı ya da yeşil renkli, hem de düzgün ya da buruşuk şekilli olabilmektedir.
 
 
→Bezelye bitkisinin taç yaprakları, dişi ve erkek organları tamamen kapattığından; dışarıdan polen geçişine
    izin vermez. Bezelye bitkisi sadece kendi kendini döller. Böylece karakterlerin dölden-döle aktarılması,
    sağlıklı bir şekilde incelenebilir.
 
 
 
 
 
 




 
 
 
 ###########################################################################################
 





















 www.biyodoc.com     SİTENİN TÜM HAKLARI SAKLIDIR.

Bu websitesi webservis hosting paneli tarafindan olusturulmustur

web stats