Ana Sayfa




biyodoc.com
 
KALITIM
 
 
 
 
 
Canlı bireylere ait olan kalıtsal bilgilerin, yavru bireylere aktarılmasına; kalıtım denir.
Kalıtsal karakterler, DNA molekülünde bulunan genler ile taşınır ve yavru bireylere aktarılır.
 
 
 
*Kalıtsal kavramlar:
 
 
**Kromozom: genleri taşıyan, protein ve DNA’dan oluşmuş bir yapıdır.
 
Örnek: insanda 46 kromozom bulunur.
 
 
**Gen: bir kalıtsal karakterin ortaya çıkmasından sorumlu olan, kromozom ya da DNA parçasıdır.
 
Örnek: Saç rengi geni, göz rengi geni, kan grubu geni...

 
**Allel genler: biri anneden diğeri babadan gelen ve aynı karakter üzerinde etkili olan genlerdir.
                           Allel genler homolog kromozomlar üzerinde bulunur.
 
Örnek: Uzun boy geni (A) ve kısa boy geni (a) allel genlerdir. Her ikisi de göz rengi üzerinde etkilidir.
 
 
**Homolog kromozomlar: biri anneden diğeri babadan gelen, aynı şekil ve büyüklükte olup;
karşılıklı bölgelerinde, aynı karakter üzerinde etkili olan genleri (allel genler) taşıyan  kromozomlardır.
 
Örnek: insanda 23 homolog kromozom çifti bulunur.
 
 
**Baskın (dominant) gen: bir bireyde bulunduğunda, etkisini her zaman gösteren gendir.  Büyük harfle gösterilir.
 
Örnek: Uzun boy geni (A), siyah saç geni (B)…
 
 
**Çekinik (resesif) gen: yanında baskın gen olmadığı zaman, etkisini gösteren gendir. Küçük harfle gösterilir.
 
Örnek: Kısa boy geni (a), sarı saç geni (b)
 

 
**Eksik baskın genler (ekivalentlik): bir bireyde bir arada bulunduklarında; ''her iki özelliğin karışımı bir özelliği''
ortaya çıkaran genlerdir. Her ikisi de büyük harfle yazılır.
 
Örnek: Aslan ağzı bitkisinde kırmızı (A) ve beyaz (B) çiçek genleri eksik baskındır.
Heterozigot genotipli bireyler (AB); pembe renklidir.
 
 
**Eş baskın genler (Ko-dominant): bir bireyde bir arada bulunduklarında ''her iki özelliği'' de
ortaya çıkaran genlerdir. Her ikisi de büyük harfle yazılır.
 
Örnek: İnsanlardaki A ve B kan grubu genleri, eş baskındır.
Heterozigot bireylerde (AB) ''her iki kan grubu proteini'' (A ve B proteini) üretilir.
 


 
**Homozigot (arı döl, saf döl): allel genlerin, her ikisinin baskın (AA) ya da çekinik (aa) olmasıdır.

 
**Heterozigot (melez döl, hibrit): allel genlerden birinin baskın, diğerinin çekinik olması (Aa) ya da eş baskın (AB) olmasıdır.
 
 
**Fenotip: bir canlının sahip olduğu dış görünüştür. Baskın ve çekinik fenotipler tek bir harfle; eş baskın fenotipler ise
iki harfle gösterilir.
 
Örnek: Uzun boylu (D), mavi gözlü (e) ve AB kan gruplu (AB)

 
**Genotip: Bir canlının sahip olduğu genlerin toplamıdır. Genotip, iki harfle gösterilir.
 
Örnek: Heterozigot uzun boylu (Dd), mavi gözlü (ee) 
 
 
 
 
*Mendelin kalıtım çalışmaları: Kalıtımın babası olarak kabul edilen Mendel, bezelye bitkisi üzerinde çalışarak,
kalıtım biliminin temelini atmıştır.
 
 
Mendel’in bezelye bitkisi seçmesinin nedenleri:
 
→Yetiştirilmesinin kolay olması
 
→Maliyetin düşük olması
 
→Bir yılda, birden fazla döl verebilmesi
 
→Bir organ ya da yapı ile ilgili, birden fazla karakter taşıması
 
Örnek: Bezelye tohumu, hem sarı veya yeşil renkli; hem de düzgün veya buruşuk şekilli olabilmektedir.
 
→Yabancı dölleme yapmaması
 
Örnek: Bezelye bitkisinin taç yaprakları, dişi ve erkek organları tamamen kapattığından; dışarıdan polen geçişine
izin vermez. Yabancı dölleme yapmaz. Sadece kendi kendini döller.  Böylece karakterin dölden döle aktarılması, sağlıklı bir şekilde incelenebilir.
 


 
*Mendel yasaları:
 

 
 
**Ayrılma yasası:Bir bireyde üreme hücreleri (gametler) oluşurken; allel genler ayrılarak, faklı hücrelere gider.
 
 
 
 
 
**Bağımsız dağılım yasası: Bir bireyde üreme hücreleri oluşurken; genler birbirlerine bağımlı kalmadan yavru hücrelere
geçerler.
 
 
Not: Bu yasa, sadece  farklı kromozomlar üzerinde (bağımsız genler) bulunan genler için geçerlidir.
Aynı kromozomlar üzerinde bulunan bağlı genlerde, krossing-over gerçekleşmezse bu yasa geçersizdir.
 
 
 
**Birleşme yasası: Döllenme olayı ile allel genler tekrar bir araya gelir.
 


 
 
**Gizli kalma yasası: Anne ve babanın fenotipinde olmayan bir karakter, yavru bireylerde ortaya çıkabilir.
Çünkü anne ve babada gizli kalan çekinik genler olabilir.
 
 
Örnek: Heterozigot sarı renkli iki bezelye çaprazlandığında, yeşil renkli bir bezelyenin olma ihtimali %25' tir.

(Sarı tohum rengi geni: baskın (A), Yeşil tohum rengi geni: çekinik (a) )
 
 
 
 
 
**Benzerlik (izotipi) yasası: Farklı fenotipe sahip  iki saf dölün çaprazlanmasından oluşan yavru bireylerin,
hepsinin fenotip ve genotipi aynı olur.
 
 
Örnek: Homozigot sarı renkli bir bezelye ile homozigot yeşil renkli bir bezelye çaprazlandığında, oluşan bireylerin hepsi;
heterozigot sarı renkli (Aa) olur.
(Sarı tohum geni: baskın (A), Yeşil tohum geni: çekinik (a) )
 
 
 
 
 
 
 



 
 
 
###########################################################################################

 






















 www.biyodoc.com     SİTENİN TÜM HAKLARI SAKLIDIR.

Bu websitesi webservis hosting paneli tarafindan olusturulmustur

web stats